Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. ırlamakler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

ırlamaknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece adetsı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

ırlamaklerin koskocaman çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde ahaliın malı olurlar ve ahaliın her kesimine hitap fail sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu öğün, bir huy vakaı evet da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, ayrıca konuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü yırler olarak iki tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine meydan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriya dubara havaları arz kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste gökyüzü adı verilmektedir.

Türklerde davranışlenen konulara için bile sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına için yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Seremoni yırleri
İş yırleri
Alınlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Entrika yırleri
Karakter ve efsanevi yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve kederklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri