Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, bağ eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Koşukler asıl dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Yani hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

Koşuklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde halkın finansı olurlar ve halkın her kesimine seslenme fail sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Koşukler çoğu kere, bir doğa olayı evet da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mekân adlarının, ayrıca mevzuların dahi değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak kudretleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü yırler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine düz uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoğu kez piyes havaları mekân alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık ambiyans adı verilmektedir.

Türklerde ustalıklenen konulara göre bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına göre yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve bayrakaltı yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Karşılıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Sahne yırleri
Tabiat ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve kederklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri